• default color
  • blue color
  • orange color
  • green color
CPanel
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Trang chủ Chuyên mục Gương mặt nghề báo Cần có thêm những phóng viên chiến trường

Cần có thêm những phóng viên chiến trường

Email In
vimgNhân kỷ niệm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6, chúng tôi có cuộc trò chuyện thú vị với nghệ sĩ nhiếp ảnh-cựu phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính.
 
Ông đã chuẩn bị như nào để trở thành một phóng viên ảnh chiến trường?
 

Tôi vốn tốt nghiệp Trường sĩ quan pháo binh, làm Trung đội trưởng, chính trị viên đại đội rồi cán bộ tuyên huấn, nhưng luôn ấp ủ niềm mơ ước được làm phóng viên. Bài báo đầu tiên của tôi có tựa đề “Linh hoạt”, đăng trên Báo Quân đội Nhân dân ngày 13/8/1963, lúc đó còn mang quân hàm binh nhì. May mắn là tôi mua được chiếc máy ảnh hiệu Jorky6 từ một vị sĩ quan từng du học Liên Xô về. Khi đó khó lắm, thị trường không có máy ảnh, muốn sử dụng phải đăng ký và có thẻ sử dụng, giống như xe máy bây giờ vậy. Có máy rồi, tôi vừa chỉ huy chiến đấu, vừa tập tành chụp, viết, vừa phải hoàn thành nhiệm vụ của người cán bộ, luôn sẵn sàng chiến đấu, vừa tranh thủ bất kỳ khi nào rảnh rỗi để chụp ảnh. 
 
Có bao nhiêu tiền phụ cấp, tôi dành hết mua phim chụp ảnh. Lúc đó, tôi hiểu được rằng ảnh có tác dụng tuyên truyền về lâu về dài. Tuy nhiên, phải đến 3 năm kiên trì chụp-gửi, mới có tấm ảnh đầu tiên được đăng trên báo Tiền Phong. Đó là tấm ảnh tôi chụp du kích xã Vinh Quang anh hùng (Tiên Lãng-Hải Phòng), bắn rơi máy bay bằng súng 12li7. Sản phẩm đầu tay này làm giấc mơ trở thành phóng viên chiến trường của tôi càng trở nên mãnh liệt. Tôi liền đề nghị xin vào làm phóng viên báo Quân đội Nhân dân, với lời thỉnh cầu được điều ra chiến trường. Lúc đó tôi 25 tuổi, đang là chính trị viên, xin ra chiến trường để làm một anh phóng viên thì nhiều người ngạc nhiên lắm.
 
Năm đầu tiên thực tập, tôi đi theo tác nghiệp bên cạnh các phóng viên có kinh nghiệm hơn. Để chuẩn bị ra chiến trường, tôi thường xuyên tưởng tượng, phác thảo, thai nghén các đề tài. Phải hình dung xem phải đưa tin một trận đánh, một chiến thắng bằng ảnh như thế nào cho ấn tượng, thể hiện hết tính thể hiện ưu việt của nhiếp ảnh. 
 
Năm 1970, tôi vào Quảng Trị - chảo lửa của chiến tranh Việt Nam lúc bấy giờ. Như cá gặp nước, tôi tha hồ vẫy vùng, lặn hụp trong sáng tác. Ấn tượng đầu tiên của tôi về chiến tranh thật rùng rợn: khoảng 3 giờ sáng tôi chứng kiến một cảnh tượng khốc liệt: trong một khu rừng, một trận đánh vừa đi qua, một bãi chiến trường thực sư với mùi khét thuốc súng, mùi xác chết; thỉnh thoảnh một làn gió lạnh thổi qua làm bùng lên một vài đốm lửa… Tiếc là máy ảnh lúc đó không chụp được trong đêm tối. 
 
Trong vùng chiến sự tàn khốc, với phương tiện thô sơ, ông đã tác nghiệp như thế nào để trở thành một trong những phóng viên ảnh chiến trường đáng nể nhất lúc bấy giờ? 
 

Bằng niềm đam mê cộng với trách nhiệm, tôi đã tự đưa ra các quyết định mà đến giờ nhìn lại, tôi cảm thấy rất hài lòng. Những quyết định liều mạng lúc ấy đã làm nên sự nghiệp nhiếp ảnh của tôi. Tôi đã tự quyết định vào, ra Thành Cổ và cấp tốc mang phim về Hà Nội để có những bức ảnh nóng hổi. 
 
Qua theo dõi trên đài phát thanh, tôi biết trên bàn Hiệp định Paris, hai bên vẫn tranh cãi về việc ai làm chủ Thành Cổ Quảng Trị. Đó cũng là động lực để tôi chụp và đưa ngay về tòa soạn các bức ảnh “Nụ cười chiến thắng dưới chân Thành Cổ”, “Chiếm căn cứ đầu mầu”… Những bằng chứng này là không thể chối cãi về chiến thắng của ta, buộc phía địch phải công nhận và ký Hiệp định Paris. Mỗi lần chụp xong những bức ảnh quan trọng, tôi phải mất 2 ngày rưỡi để mang về tòa soạn ở Hà Nội. Cứ lội bộ dọc đường, gặp xe ô tô quân đội thì đi nhờ được đoạn nào hay đoạn nấy. Năm 1972, Nhà văn Thép Mới (Phó Tổng Biên tập báo Nhân Dân) có nói với tôi rằng: “cậu đã lập kỷ lục về tốc độ chụp và đưa ảnh chiến trường lên báo nhanh nhất bằng phương tiện thô sơ.”
 
Năm 1971, tôi được cử đi Pôlôven (cực Nam Lào) cùng 2 vị đại úy Nguyễn Trần Thiết và Trần Ngọc (sau này đều là đại tá, nhà văn, nhà báo nổi tiếng). Khi ngang qua Khe Sanh, thông qua một binh trạm, tôi đoán sắp trận đánh lớn xẩy ra. Sau một đêm suy nghĩ, tôi quyết định xin ở lại nơi này. Và quả vậy, chỉ 2 ngày sau, hàng loạt máy bay địch nhào tới, hàng trăm đoàn pháo binh địch tràn vào Đường 9. Cây cối, đồi núi của bị bắn phá tan hoang; những vùng rừng nguyên sinh xanh rậm là vậy mà bỗng chốc bị cày xới tan nát. Tại đây, quân đội ta đã giáng trả địch những đòn sấm sét, đánh bật 400 chiếc xe tăng của địch, và lần đầu tiên “bắt sống” nhiều xe tăng. Có mặt trong đoàn quân, tôi đã đi từ đầu đến cuối trong trận quân ta đánh tan một trung đoàn địch. Các bức ảnh “Trên đồi không tên”, “Đánh chiếm bản Đông”… đã được chụp trong hoàn cảnh đó. 
 
Nghề báo luôn là nghề nguy hiểm, đặc biết đối với phóng viên chiến trường. Ông có thể kể về những khoảnh khắc đối mặt với cái chết và kinh nghiệm của mình.
 

Ở Thành Cổ, Khe Sanh khi đó, nguy hiểm từ phía địch thì vô vàn, nó thường trực, không thể kể hết được. Đã đi là chấp nhận rồi, được lành lặn đến tận hôm nay, chính bản thân tôi vẫn còn thấy kỳ lạ. Tôi đã từng viết sẵn di chúc để kèm trong các cuộn phim, phòng trên đường tác nghiệp hay trở về tòa soạn không biết hy sinh lúc nào. 
 
Một lần tôi đang đi khảo sát tình hình với một nhóm bộ đội thì gặp máy bay địch. Chúng quần đảo suốt hơn 1 tiếng đồng hồ trên đầu, thả rốc két có khi gần sát bên chỗ mình nấp. Thấy máy bay địch bay thấp, nhắm có thể bắn trúng, tôi liền rút súng ra định bắn. Tuy nhiên, anh lính sát bên đã ngăn tôi lại, không cho. Anh ta bảo: anh có thể bắn trật, có thể bắn trúng; nhưng khi anh bắn xong thì giặc sẽ điều động cả một phi đội đến đây và chúng ta không thể chống cự nổi; phải kiên trì chờ chúng chán sẽ bỏ đi. Tôi nghĩ bụng: “nếu không cho bắn thì tớ chụp ảnh vậy”; nhưng chưa kịp nâng ống kính lên thì anh lính đã khống chế tôi ngay lập tức. Anh ta giải thích rất có lý: ống kính máy ảnh chĩa lên trời sẽ phản xạ ánh sáng, và chẳng khác nào chỉ điểm cho giặc tới dội bom xuống đầu. 
 
Người lính của chúng ta, họ rất tỉnh táo, giỏi và có kinh nghiệm. Tôi ngộ rằng, nhiệm vụ của mình là chụp ảnh, chứ không phải bắn súng, mặc dù được trang bị đầy đủ vũ khí như một người lính. Tôi nhớ nhà văn Victor Hugo có nói câu này: “một tác phẩm văn nghệ tốt có thể mang sức mạnh của một sư đoàn”. Thực tế, các tác phẩm văn hóa văn nghệ đã luôn đồng hành và có đóng góp hết sức to lớn vào thắng lợi của quân và dân ta trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc. 
 
Là một phóng viên chiến trường, ông có bao giờ nghĩ đến việc thực hiện nhiệm vụ ở một cuộc chiến nào đó trên thế giới?Theo ông, tại sao báo chí nước ta bây giờ hiếm có phóng viên chiến trường quốc tế? 
 

Tôi rất yêu Che Guevara bởi tinh thần quốc tế của ông ấy. Ở nhà tôi có treo một bức hình rất lớn của Che, ngay phòng khách. 15 năm sau khi đất nước thống nhất, ngoài 40 tuổi, tôi đã đến TTXVN xin việc với nguyện vọng đi tác nghiệp tại Afghanistan nhưng không được. Sau đó, nghe tin Thiếu tướng Trần Hải Phụng (Phó Tư lệnh Bộ chỉ huy quân sự TP.HCM) sẽ sang Cuba để giảng dạy về chiến tranh du kích cho một số nước châu Mỹ Latinh, tôi đã phóng 1 cuốn album các bức ảnh chiến tranh từng chụp, kèm theo đơn thỉnh cầu được đến đưa tin vùng chiến sự Nicaragoa. Trong đơn, tôi nhấn mạnh sẵn sàng hy sinh và không đòi hỏi bất cứ quyền lợi gì. Đáng tiếc là nguyện vọng này cũng không được đáp ứng. 
 
Trong cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ, đã có rất nhiều phóng viên quốc tế đến đất nước chúng ta. Nhiều người trong số đó đã giúp nhân dân Mỹ và thế giới hiểu rằng cuộc chiến của Mỹ tại Việt Nam là sai lầm, phi nghĩa. Gần 20 phóng viên quốc tế đã hy sinh tại Việt Nam. 
 
Tôi nhớ trong một lần nói chuyện với sinh viên, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhắc nhở thế hệ trẻ hãy nghĩ đến việc trả ơn quốc tế bằng hoạt động báo chí tại những điểm nóng trên thế giới.
 
Hiện nay, chúng ta chưa khuyến khích và tạo điều kiện cho các phóng viên trẻ trở thành phóng viên chiến trường quốc tế. Có lẽ các tòa soạn chưa cho việc này là cần thiết. Nhưng tôi nghĩ rằng, báo chí nước ta cần phải có thêm những phóng viên chiến trường thực thụ.
 
Xin cảm ơn ông.
 

(Đoàn Quý Lâm)

Tin cũ hơn:

 

Tra cứu Quikizi




Tin mới nhận