80 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam

In
Báo chí cũng là một vũ khí sắc bén chống lại kẻ thù của nhân dân. 80 năm qua, kể từ số báo Thanh niên đầu tiên (21/6/1925), qua từng giai đoạn cách mạng, báo chí Việt Nam không ngừng phát triển phong phú và đa dạng.
 
Báo chí thời kỳ trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời
 

Tờ báo cách mạng đầu tiên do người Việt Nam xuất bản là tờ Le Paria (Người cùng khổ) in bằng tiếng Pháp do Nguyễn Ái Quốc, đảng viên Đảng Cộng sản Pháp sáng lập, làm chủ báo và chủ bút; số 1 ra ngày 1/4/1922 tại Pari.
 
Vào những năm 20 đầu thế kỷ XX, Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập ra tổ chức Thanh niên Cộng sản Đoàn làm nòng cốt cho tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội - Một tổ chức yêu nước Việt Nam đầu tiên đi theo con đường cách mạng vô sản, đồng thời xuất bản báo Thanh niên làm cơ quan ngôn luận của tổ chức này. Ngày 21/6/1925, Thanh niên, tờ báo đầu tiên của Cách mạng Việt Nam, ra số 1. Tháng 6/1985, Đảng Cộng sản Việt Nam quyết định lấy ngày 21/6 làm ngày truyền thống của báo chí - Ngày Báo chí Việt Nam. 
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập báo Thanh niên và là người đào tạo lớp làm báo vô sản đầu tiên của Việt Nam như Lê Hồng Sơn, Hồ Tùng Mậu, Lê Duy Điềm, Trương Văn Lĩnh. Tờ báo Thanh niên đã nhanh chóng thôi thúc lòng người, làm sống động phong trào cộng sản. Tiếp theo báo Thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho xuất bản các báo Công nôngLính cách mệnh để vận động công nhân, nông dân và binh lính đoàn kết, đứng lên làm cách mạng, đánh đuổi đế quốc Pháp, giành độc lập dân tộc. 
 
Kỳ bộ Nam Kỳ của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ra báo Bônsêvích, chi bộ Việt kiều của hội ở Thái Lan xuất bản báo Đồng thanh, sau đổi thành Thân ái. Tháng 6/1929, Đông Dương Cộng sản Đảng ra đời, cho xuất bản báo Búa liềm làm cơ quan Trung ương của Đảng, Ban công vận Trung ương của Đảng ra báo Công hội đỏ, Tổng Công hội Bắc kỳ ra báo Lao động... 
 
Tháng 9/1929, An Nam Cộng sản Đảng cho ra báo Đỏ. Những tờ báo của các tổ chức Cộng sản sơ khai này có tác dụng rất quan trọng trong việc giáo dục ý thức giai cấp, đấu tranh giai cấp và lý tưởng cộng sản chủ nghĩa cho quần chúng lao động.
 
Tháng 2/1930, Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản được triệu tập dưới sự chủ tọa của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyết định thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, thông qua một số văn kiện quan trọng, quyết định ngừng xuất bản các tờ báo của các tổ chức cộng sản trước, Trung ương và địa phương sẽ ra báo của Đảng Cộng sản Việt Nam thống nhất. Ngày 5/8/1930, Trung ương cho ra báo Tạp chí đỏ; ngày 15/8/1930, báo Tranh đấu ra mắt.
 
Báo chí từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đến năm 1936
 
Tháng 10/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương. Trung ương Đảng cho ra báo Cờ vô sản và tạp chí Cộng sản. Các xứ ủy, tỉnh ủy, nhiều huyện ủy và chi bộ cũng ra báo. Báo chí trong thời kỳ này đóng vai trò quan trọng trong việc phát động cao trào cách mạng của công nông chống đế quốc-phong kiến, đỉnh cao là cao trào Xô viết-Nghệ Tĩnh. Đế quốc Pháp hoảng sợ, điên cuồng khủng bố. Tổ chức của Đảng và các đoàn thể quần chúng bị thiệt hại nghiêm trọng. Báo chí cách mạng phải lần lượt ngừng xuất bản. Nhưng sau khi các cấp ủy được khôi phục thì chỉ một thời gian ngắn các báo lại tiếp tục xuất bản. Đặc biệt xứ ủy Nam Kỳ, từ năm 1931 đến 1934, ba lần xứ ủy bị phá khôi phục lại là ba lần có báo Cờ đỏ, Cờ lãnh đạo, rồi đổi tên là Giải phóng.
 
Ban lãnh đạo ở nước ngoài của Đảng được thành lập làm nhiệm vụ tạm thời của Trung ương, xuất bản tạp chí Bônsêvích làm cơ quan lý luận để thống nhất Đảng, đẩy mạnh việc khôi phục, phát triển cơ sở và hệ thống tổ chức của Đảng, cùng các đoàn thể quần chúng, chuẩn bị cho Đại hội Đảng toàn quốc. Tháng 3/1935, Đại hội Đảng lần thứ nhất họp, quyết định chuyển tạp chí Bônsêvích thành tạp chí lý luận Trung ương của Đảng.
 
Đảng cho xuất bản hai tờ báo vận động binh lính trong quân đội Pháp, một tờ bằng tiếng Pháp L’Armée rouge (Hồng quân) và một tờ tiếng Việt là Giác ngộ.
 
Các chi bộ cộng sản trong một số nhà tù lớn đã xuất bản báo và tạp chí như Con đường chính, Lao tù tạp chí, Đuốc đưa đường, Đường cách mạng, Hỏa lò Hà Nội, Bônsêvích, Nhà tù Buôn Ma Thuột, Người tù đỏ, Qua tiếng sóng hận, Hòn Cau, Ý kiến chung ở Côn Lôn, Nẻo nhà pha ở nhà tù Quảng Nam...
 
Báo chí trong những năm 1930-1936 đã phục vụ tích cực cho xây dựng Đảng, tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin và đường lối cách mạng dân quyền của Đảng, kiên quyết chống đế quốc, phong kiến, chống chủ nghĩa cải lương của giai cấp tư sản và chủ nghĩa dân tộc tư sản của Việt Nam quốc dân Đảng, chuẩn bị điều kiện để đón thời cơ đưa cách mạng tiến lên một cao trào mới.

Báo chí thời kỳ vận động dân chủ 1936-1939
 
Ở Pháp, Mặt trận Nhân dân giành được thắng lợi trong tổng tuyển cử tháng 5/1936, lập ra một Chính phủ tiến bộ bắt tay vào thực hiện cải cách theo chương trình của Mặt trận. Mặt trận nhân dân chống phát xít được thành lập ở nhiều nước và hình thành Mặt trận nhân dân thế giới chống phát xít.
 
Trung ương Đảng chủ trương thành lập Mặt trận dân chủ bao gồm các giai cấp và tầng lớp xã hội người Việt Nam và người nước ngoài sinh sống ở Việt Nam tán thành tự do, dân chủ, cải thiện đời sống và hoà bình, chống phản động thuộc địa và chủ nghĩa phát xít, chống chiến tranh. Lợi dụng khả năng hoạt động nửa hợp pháp, nửa bất hợp pháp, Đảng chủ trương đưa báo chí ra xuất bản công khai. Lợi dụng chính sách báo chí của địch ra báo chữ Pháp không phải xin phép, ta cho ra một số tờ chữ Pháp xuất bản ở Hà Nội như Le Travail (Lao động), Rasemblement (Tập Hợp), En Avant (Tiến lên), Notre Voix (Tiếng nói của chúng ta); ở Sài Gòn có L’ Avant garde (Tiên phong), Le Peuple (Nhân dân). Chúng ta đã dùng nhiều cách để thuê, mua lại tên báo cũ, đưa quần chúng tốt đứng ra xuất bản báo tiếng Việt. Một loạt các tờ báo đã ra đời như: Hồn trẻ tập mới, Tân xã hội, Nhành lúa, Kinh tế tân văn, Hà thành thời báo, Thời thế, Tin tức, Thế giới, Dân, Dân tiến, Dân muốn, Đời nay...
 
Tờ Dân chúng, cơ quan Trung ương của Đảng, buộc nhà cầm quyền phải thừa nhận quyền tự do xuất bản báo chí tiếng Việt không cần xin phép ở Nam Kỳ, mở đường cho một loạt tờ báo ra tự do.
 
Những tờ báo cách mạng chỉ chiếm một phần tư tổng số báo trong thời kỳ này nhưng giữ một vị trí rất quan trọng, chiếm lĩnh được cảm tình của đông đảo bạn đọc nhất. Do chính sách của Mặt trận dân chủ của Đảng và cao trào cách mạng của quần chúng, báo chí cách mạng có ảnh hưởng tốt đến các tờ báo khác, hình thành mặt trận báo chí dân chủ, phối hợp đấu tranh và giành được một số thắng lợi vang dội như triệu tập được Hội nghị báo giới ở Trung kỳ và Bắc kỳ, thảo luận nhiều vấn đề bổ ích về chính trị và nghề nghiệp.
 
Báo chí thời kỳ vận động dân chủ in ty-pô số lượng lớn. Có tờ chiếm kỷ lục như Dân chúng số Xuân 1939 in đến 15.000 bản. Trình bày bài vở trên mặt báo đã mang dáng dấp hiện đại, biên tập và in nhanh, phát hành nhanh, rộng trong cả nước và ra nước ngoài.
 
Báo chí thời kỳ cao trào cứu nước 1939-1945
 

Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, nhà cầm quyền Pháp ở Đông Dương thực hiện chính sách cai trị phát xít. Báo chí xuất bản bị cấm xuất bản, cấm lưu hành, tàng trữ. Địch tiến hành những cuộc khủng bố lớn, trước hết nhằm vào Đảng cộng sản Việt Nam. Đảng ta và các tổ chức quần chúng phải chuyển vào hoạt động bí mật, báo chí cách mạng bị gián đoạn một thời gian ngắn.
 
Tháng 5/1941, Mặt trận Việt Minh thành lập. Tháng 8/1941, báo Việt Nam độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lấy danh nghĩa Việt Minh tỉnh Cao Bằng, sau mở rộng thành Việt Minh Cao Bằng-Bắc Cạn, rồi Cao Bằng-Bắc Cạn-Lạng Sơn.
 
Ngày 25/1/1942, báo Cứu quốc, cơ quan của tổng bộ Việt Minh ra đời. Ngày 10/10/1942, báo Cờ giải phóng, cơ quan Trung ương của Đảng xuất bản số 1. Trung ương còn xuất bản tạp chí Cộng sản làm cơ quan lý luận. Các kỳ bộ Việt Minh và tỉnh bộ Việt Minh lần lượt cho xuất bản báo của địa phương cùng với báo của các đoàn thể cứu quốc ở Trung ương: Công nhân, Thanh niên, Học sinh, Văn hóa, Tự vệ...
 
Báo chí phục vụ tích cực cho xây dựng lực lượng vũ trang, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang. Từ sau khi có chỉ thị sửa soạn khởi nghĩa của tổng bộ Việt Minh (5/1944) và nhất là sau cuộc đảo chính Nhật-Pháp (3/1945), Đảng phát động cao trào kháng Nhật cứu nước tiến tới Tổng khởi nghĩa, một số báo của các lực lượng vũ trang từ các căn cứ kháng Nhật và khu giải phóng được xuất bản, như Tiếng súng khởi nghĩa, Quân giải phóng...
 
Báo chí cách mạng lại xuất hiện trong nhiều nhà tù và trại tập trung để rèn luyện cán bộ, chuẩn bị cung cấp cán bộ cho phong trào tiến tới tổng khởi nghĩa. 
 
Hai tờ báo Cờ giải phóngCứu quốc có cống hiến lớn nhất trong việc đẩy mạnh cao trào cách mạng và giành thắng lợi lịch sử tháng Tám 1945.
 
Kể từ khi báo Thanh niên ra đời đến tháng 8/1945, tổng cộng có hơn 270 tờ báo và tạp chí.
 
Báo chí thời kỳ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến 1975
 

Từ tháng 8/1945 trở đi, dưới chế độ dân chủ nhân dân, báo chí cách mạng xuất bản công khai, in ty-pô với số lượng lớn. Báo Cứu quốc xuất bản hàng ngày là tờ báo lớn nhất cả nước. Báo chí của nhiều tỉnh ngừng xuất bản tập trung cho báo chí Trung ương và những thành phố lớn. Trong làng báo xuất hiện hai cơ quan mới: Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam và Việt Nam Thông tấn xã (nay là Thông tấn xã Việt Nam). Cuối năm 1945, Đảng chuyển vào bí mật, báo Cờ giải phóng ngừng xuất bản; báo Sự Thật ra đời với danh nghĩa cơ quan của Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương.
 
Trong năm đầu của chính quyền cách mạng, báo chí phục vụ tích cực cho nhiệm vụ bảo vệ chính quyền non trẻ.
 
Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai bùng nổ và lan rộng. Báo chí cách mạng có một bộ phận xuất bản công khai ở các vùng tự do và các căn cứ kháng chiến, một bộ phận xuất bản trong vùng địch chiếm. Trong những năm kháng chiến, báo chí cách mạng lưu hành qua lại cả vùng tự do và vùng bị địch chiếm, nhất là báo chí của các cơ quan Trung ương và địa phương, đi sâu vào các cơ sở kháng chiến trong vùng địch. Những văn kiện của Đảng, bài nói và viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo của Đảng được in trên các báo Trung ương và các báo địa phương.
 
Năm 1951, sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ hai, báo Sự Thật đình bản, báo Nhân Dân, cơ quan Trung ương của Đảng bắt đầu xuất bản, tạp chí Cộng sản, tạp chí Sinh hoạt nội bộ, báo Quân đội Nhân dân ra đời.
 
Báo chí đã đến với một số Đảng anh em và bạn bè trên thế giới, nhờ đó mà nhân dân thế giới ngày càng hiểu rõ cuộc kháng chiến chính nghĩa của nhân dân ta, đồng tình và ủng hộ sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta. Chính báo chí đã góp phần tích cực tạo ra nhân tố quốc tế của thắng lợi trong kháng chiến chống Pháp.
 
Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi, nước ta tạm thời chia làm 2 miền với 2 nhiệm vụ chiến lược khác nhau nhưng có một nhiệm vụ chung: Đánh đổ đế quốc Mỹ và tay sai, hoàn thành cách mạng giải phóng dân tộc.
 
Báo chí của ta hình thành báo chí tự do ở miền Bắc và báo chí xuất bản bí mật bất hợp pháp ở vùng địch tạm chiếm ở miền Nam. Trong điều kiện mới, báo chí miền Bắc có những bước tiến vượt bậc. Báo Nhân Dân ra hàng ngày, in với số lượng lớn nhất bằng kỹ thuật tiên tiến. Trung ương cho ra tạp chí lý luận, lúc đầu là Học tập, sau đổi là tạp chí Cộng sản.
 
Những tờ báo từ kháng chiến chống Pháp được phát triển để phục vụ nhiệm vụ mới. Nhiều cơ quan nghiên cứu khoa học, tuyên truyền, lý luận, tổ chức, kỹ thuật và các tỉnh đều xuất bản báo.
 
Đã xuất bản một số tờ báo tiếng nước ngoài để giới thiệu các vấn đề của Việt Nam với bạn bè quốc tế.
 
Ngày 2/6/1950, Hội Nhà báo Việt Nam được thành lập đã đoàn kết rộng rãi các nhà báo trong nước và tháng 7/1950 gia nhập Tổ chức Quốc tế các nhà báo (OIJ).
 
Báo chí Việt Nam giai đoạn từ sau 1975 đến nay 
 

Sau ngày thống nhất đất nước, báo chí ở nước ta đã phát triển khá nhanh về số lượng và chất lượng, hình thành hệ thống thông tấn, báo chí, phát thanh, truyền hình rộng khắp cả nước. 
 
Từ sau Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng, Đảng đã nhìn thẳng vào sự thật, tự phê bình nghiêm khắc và tiến hành công cuộc đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy. Đặc biệt là sau khi Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh viết một loạt bài đăng báo Nhân Dân với chuyên mục "Những việc cần làm ngay" (năm 1987), báo chí như được thổi luồng không khí mới. Hàng trăm bài phóng sự, điều tra phản ánh những hiện tượng tiêu cực trong sản xuất, hoạt động kinh tế và trong đời sống xã hội. Trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, chống tiêu cực và các tệ nạn xã hội, báo chí cả nước đã phát huy vai trò xung kích, thể hiện rõ chức năng giám sát của nhân dân. Hầu hết các vụ tiêu cực lớn được đưa ra xét xử trong những năm qua như vụ TAMEXCO, Dệt Nam Định, đường dây buôn bán ma túy Xiêng Phênh-Vũ Xuân Trường, Năm Cam... đều được báo chí lên tiếng cảnh báo trước công luận với những tin bài điều tra sắc sảo, công phu.
 
Nội dung thông tin của báo chí ngày càng phong phú, hiệu quả, hình thức đẹp, sinh động và hấp dẫn. Báo chí đã đi sâu vào thực tiễn đời sống, phát hiện, giới thiệu, cổ vũ các mô hình kinh tế mới, cách làm ăn mới, nhân tố mới, người tốt, việc tốt. Báo chí đã thể hiện rõ quan điểm bảo vệ và phát huy bản sắc, truyền thống văn hóa dân tộc, tuyên truyền cổ vũ toàn dân phát huy có chọn lọc nền văn hóa tiên tiến của các nước trên thế giới, góp phần nâng cao dân trí, ngăn chặn văn hóa xấu len lỏi vào Việt Nam. Báo chí đã tổ chức, khơi dậy và biến nhiều hoạt động xã hội từ thiện trở thành phong trào của toàn xã hội như: đền ơn đáp nghĩa, xây dựng nhà tình nghĩa; xóa đói giảm nghèo; ủng hộ đồng bào khắc phục hậu quả thiên tai; khuyến khích tài năng; khuyến thiện...
 
Nhờ có công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, báo chí đã có bước tiến nhảy vọt về chất và lượng. Từ vài chục cơ quan báo chí trong ngày đầu giành chính quyền, đến nay đã có trên 500 cơ quan báo chí với gần 700 ấn phẩm báo chí, 2 đài phát thanh và truyền hình quốc gia, hơn chục đài phát thanh và truyền hình khu vực, 64 đài phát thanh, truyền hình ở các tỉnh, thành phố. Đội ngũ báo chí điện tử, báo chí trực tuyến phát triển mạnh mẽ cùng với các nhà cung cấp dịch vụ Internet tạo nên một mạng thông tin báo chí điện tử sôi động có sức thu hút hàng triệu lượt người truy cập hàng ngày. Đội ngũ những người làm báo phát triển nhanh chóng, từ 300 người trong kháng chiến chống Pháp lên hơn 13.000 hội viên nhà báo hiện nay, chưa kể hàng nghìn người mới tham gia đội ngũ báo chí nhưng chưa đủ điều kiện gia nhập Hội Nhà báo Việt Nam...
 
Hoạt động của báo chí trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước, trong quá trình hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường, trong thời đại bùng nổ thông tin đang phát triển không ngừng. Đứng trước những yêu cầu mới, báo chí cách mạng Việt Nam mãi mãi kiên định mục tiêu lý tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, thực hiện tốt chức năng báo chí là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước, tổ chức xã hội và là diễn đàn của nhân dân./.
 
[Nguồn tư liệu: TTXVN, Hội Nhà báo Việt Nam]

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: